Ouderenmishandeling: Je gelooft het pas als je het ziet

old people

Senioren Belangen zet zich op veel terreinen in. Van lokale belangenbehartiging tot persoonlijke ondersteuning. Een van hun activiteiten is het organiseren van themamiddagen over maatschappelijke onderwerpen die ouderen aangaan. Zo stond voor 20 maart jl. het thema ouderenmishandeling op de agenda. Door de coronacrisis werd deze middag afgelast, maar het thema is te belangrijk en te onbekend om niet te bespreken.

De Kleine Schans interviewde de gastspreekster, Marianne Overberg, die de lezing zou verzorgen en Elly Pelser van de activiteitencommissie van Senioren Belangen. Marianne Overberg, al ruim 12 jaar vertrouwenspersoon en klachtenfunctionaris bij een zorginstelling, werd gevraagd een stappenplan uit te werken hoe de meldcode in de organisatie uitgevoerd kon worden. Ze introduceerde de meldcode via artikelen in het maandblad van de zorginstelling, gaf daarin voorbeelden waardoor bewoners begrepen wat ouderenmishandeling is, organiseerde workshops voor medewerkers om hen uit te leggen wat er onder ouderenmishandeling valt, zodat zij dit herkennen in de praktijk en signalen kunnen geven wanneer er wellicht iets moet gebeuren.

Naast het beleidsmatig met dit onderwerp bezig-zijn, heeft Overberg ook direct contact met de bewoners, waardoor ze weet waar ze over spreekt. Het feit dat ze vrijwilligster is, maakt haar onafhankelijk, wat ook vereist is om haar functie te kunnen uitvoeren.

Overberg: “De term ouderenmishandeling is eigenlijk een beladen term door de woordkeuze. Bij mishandeling krijgen we al snel een akelig gevoel of denken we: ‘Dat komt hier niet voor’. Maar wat wordt er nu eigenlijk precies bedoeld? De term is een vergaarbak van diverse uitingen van mishandeling. Het eerste waar mensen vaak aan denken is de fysieke mishandeling, omdat de gevolgen ervan te zien zijn. Maar er kan ook sprake zijn van psychische mishandeling waarbij de oudere gepest of geïntimideerd wordt. Er zijn nog geniepiger vormen waarbij het slachtoffer niet door heeft dat er sprake is van mishandeling, waar rechten geschonden worden, bijvoorbeeld als een mantelzorger goedbedoeld post meeneemt en weghoudt bij de oudere omdat hij/zij de administratie voor hem of haar doet, of er meer geld van de bankpas wordt gebruikt dan alleen voor de boodschappen. De mishandeling vindt namelijk niet altijd bewust plaats, het sluipt er soms ongemerkt in en is dan moeilijk terug te draaien. Misschien heeft de oudere eens gezegd: “Neem ook maar een bloemetje voor jezelf mee” en is dat bloemetje inmiddels een ‘vaste beloning’ geworden die grotere vormen heeft aangenomen. Weer een andere vorm van mishandeling is verwaarlozing. Bijvoorbeeld als het bedlinnen niet meer verschoond wordt of er te weinig ondergoed is, of een genezende crème niet aangeschaft wordt, waarbij vaak als reden wordt aangegeven dat de oudere nog maar kort te leven heeft. Verder kennen we nog de financiële uitbuiting en het seksueel misbruik als vormen van ouderenmishandeling.”

Uit onderzoek blijkt dat 5,5% van ouderen boven de 65 jaar slachtoffer is geworden van ouderenmishandeling, dit betekent 1:20 ouderen. Maar dit zijn slechts de gevallen die bekend zijn geworden. In heel veel situaties wordt, om welke reden dan ook, geen melding gedaan of ruchtbaarheid gegeven aan de mishandeling, waardoor bovengenoemde gegevens slechts een topje van de ijsberg vormen.

Er heerst veel schaamte. Stel je buurman doet klusjes bij je in huis en kan zijn handen niet thuis houden. Dan denkt het slachtoffer al snel: ‘Ze geloven me toch niet als ik dit vertel’. Men gaat ervan uit dat de ander dan zal denken: ‘Je zal er wel aanleiding voor gegeven hebben’. Of er is een afhankelijkheidsrelatie ontstaan, waardoor de oudere bang is helemaal geen hulp meer te krijgen.

In deze coronatijd is dat laatste zeker een angst en wordt er ook meer misbruik van ouderen gemaakt. Ouderen die boodschappen nodig hebben en door een ander laten halen, lenen vaak hun pasje uit. Overberg: “Ik raad mensen aan om niet hun bankpasje uit te lenen, geen pincode te geven. Zorg ervoor dat je zelf zicht houdt op je financiën en je saldoverloop. Mijn advies is om zo vroeg mogelijk zaken vast te leggen in een levenstestament en in een nalatenschap. Dit ter bescherming van de oudere, maar zeker ook van de erfgenamen die bij overlijden dan helder hebben wat de wensen van de overledene zijn. Ook als men in het beginstadium van dementie zit, is het belangrijk dat men de oudere betrekt bij alle beslissingen. Post mag niet worden achtergehouden. Daarmee ontneem je de oudere het recht van vrijheid, privacy en zelfbeschikking”.

Het is belangrijk dat ouderenmishandeling her- en erkend wordt. Vaak denkt men: ‘Zo gaat dat nou eenmaal in onze familie’ en dan wordt de mishandeling gebagatelliseerd en niet erkend als zodanig. De daders zijn vaak mensen die dichtbij je staan: familie, buren, mantelzorgers. Soms zijn die zo overbelast dat er onbewust verkeerd gedrag uit voortvloeit. Dan is er hulp en aandacht nodig om die overbelasting aan te pakken zodat ook het verkeerde gedrag zal stoppen.

Bij een vermoeden van mishandeling is het verstandig eerst advies in te winnen. Bijvoorbeeld via internet: www.regelhulp.nl/ik-heb-hulp-nodig/ouderenmishandeling of  www.aanpak-ouderenmishandeling.nl/doc/Checklist-ouder-voorkomen-van-financiele-uitbuiting.pdf

Met vragen kunnen inwoners van Woudenberg ook terecht bij de medewerkers van het Sociaal Team van De Kleine Schans. Zij zijn te bereiken via het telefoonnummer 085 0669700.

Inwoners van Scherpenzeel/Renswoude kunnen terecht bij een ouderenwerker van SWO Scherpenzeel Renswoude, tel. 06-83 77 58 54.

Ook kan er contact met de huisarts gezocht worden of advies ingewonnen van Veilig Thuis: 0800 - 2000. Veilig Thuis maakt eventueel een dossier aan, zodat er later op teruggekomen kan worden.

Blijf in ieder geval niet rondlopen met vragen! Praten helpt.

Hester Klein
Medewerker De Kleine Schans

Landelijke regelingen

Regelhulp is een wegwijzer van de overheid voor iedereen die zorg en ondersteuning nodig heeft.

Regelingen

Professionals die u kunnen helpen

Op de sociale kaart vindt u informatie, voor inwoners en professionals, over formele en informele organisaties rond wonen, zorg & welzijn, werk & inkomen, kinderen en jeugd.

Organisaties